Судьбы деятелей просвещения Башкирской АССР в годы борьбы с «буржуазным национализмом» (1937-1938 гг.)

Обложка

Цитировать

Полный текст

Аннотация

Ан нотация: В данной статье на материалах Башкирской АССР (БАССР) рассматриваются особенности политических репрессий 1937-1938 гг. в сфере народного образования. Привлекаемые новые архивные документы, материалы периодической печати, воспоминания современников позволяют осветить региональную специфику репрессий в контексте общих политических процессов эпохи сталинизма. Особое внимание уделяется освещению основных механизмов выявления «врагов народа» в сфере просвещения. Делается вывод об определенной синхронности в действиях Башкирского обкома партии, СМИ, партийных комитетов образовательных учреждений, органов НКВД при разоблачении «враждебных элементов», троцкистов из числа руковод ителей просвещения, специалистов высшей школы, учителей. В этой связи раскрывается роль средств массовой информации и решений закрытых партийных собраний, проникнутых духом идеологической нетерпимости, в деле морально-психологической подготовки оправдания правомерности арестов. В статье показано, что в автономных республиках в качестве основного было обвинение региональных руководителей и представителей интеллигенции в проявлении «местного буржуазного национализма». Автором прослеживается процесс очищения партийно-государственных, просвещенческих органов республики от «националистов», прямо или косвенно связанных с представителями «национально-местнических уклонов» первых революционных лет. Кроме того, показывается судьбы жертв репрессий - наркомов просвещения БАССР, защищавших интересы национальных школ и выступавших за сохранение родного языка. Реконструкция сложной общественно-политической ситуации в Башкирской АССР в просвещенческой среде дает возможность извлечь уроки, лучше понять современные общественно-политические процессы.

Об авторах

Рустам Закирович Алмаев

Башкирский государственный педагогический университет имени М. Акмуллы

Автор, ответственный за переписку.
Email: almaev_history@mail.ru

кандидат исторических наук, доцент кафедры отечественной истории

450000, Россия, Уфа, ул. Октябрьской революции, 3 а

Список литературы

  1. Aznabayev, K.K. “Vse vyderzhal… i v narod svoy veryu.” Ural, no. 1 (1989): 158–167 (in Russian). Aznabayev, K.K. “Stranitsy istorii.” Bashkortostan. November 15, 1995 (in Russian).
  2. Almayev, R.Z. “Vospominaniya K.K. Aznabayeva kak istochnik po istorii narodnogo obrazovaniya Bashkortstana.” In Na izlome XX veka: sbornik vospominaniy, 9–14. Ufa: Gilem Publ., 2008 (in Russian).
  3. Bagdasaryan, E.V. “ ‘Zagadochnyy tridtsat’ sed’moy’: opyt istoriografi cheskogo modelirovaniya.” In Istoriografi ya stalinizma, 172–206. Moscow: ROSSPEN Publ., 2007 (in Russian).
  4. Baranets, V.M. “«Ne nado veshat’ vsekh sobak na Stalina».” Komsomol’skaya Pravda. December 22, 2006 (in Russian).
  5. Garipova. G. “Masshtaby repressiy v Bashkortostane v 30-ye gody.” Vatandash, no. 2 (2002): 41–44 (in Russian).
  6. Goldman, V.Z. Terror i demokratiya v epokhu Stalina: Sotsial’naya dinamika repressiy. Moscow: Prezidentskiy tsentr B. N. Yel’tsina Publ.; ROSSPEN Publ., 2010 (in Russian).
  7. Davletshin, R.A. ‘Velikiy perelom’ i tragediya krest’yanstva Bashkortostana. Ufa: Kitap Publ., 1993 (in Russian).
  8. Il’gamov, M.A. Bashkirskaya entsiklopediya. Ufa: Bashkirskaya entsiklopediya Publ., 2005–2011 (in Russian).
  9. Irgalin, G.D. “Stalinskiye repressii v Bashkirii.” In Stranitsy istorii Bashkirskoy respubliki: novyye fakty, vzglyady, otsenki. Sbornik statey, 55–69. Ufa: Bashkortostan Publ., 1991 (in Russian).
  10. Irgalin, G.D., and Asabin, Ye.P. Vozvrashchennyye imena: O repressirovannykh v gody kul’ta lichnosti Stalina v Bashkirii. Ufa: Bashkir Book Publ., 1991 (in Russian).
  11. Irgalin, G.D., and Kamenev, N.P. Trudnyy put’ k pravde. Ufa: Kitap Publ., 1997 (in Russian).
  12. Khaustov, V., and Samuel’son, L. Stalin, NKVD i repressii 1936–1938 gg. Moscow: ROSSPEN Publ., 2010 (in Russian).
  13. Karimov, K.K. “Repressii uchenykh v BASSR v 30-ye gody XX veka.” Bulletin of Bashkir University 18, no. 1 (2013): 259–261 (in Russian).
  14. Khlevnyuk, O.V. 1937-y: Stalin, NKVD, sovetskoye obshchestvo. Moscow: Respublika Publ., 1992 (in Russian).
  15. Khlevnyuk, O.V. ‘Bol’shoy terror’ 1937–1938 gg. kak problema nauchnoy istoriografi i. Istoricheskaya nauka i obrazovaniye na rubezhe vekov. Moscow: Sobraniye Publ., 2004 (in Russian).
  16. Khlevnyuk, O.V. “Nomenklaturnaya revolyutsiya: regional’nyye rukovoditeli v SSSR v 1936–1939 gg.” Russian History, no. 5 (2016): 36–52 (in Russian).
  17. Kirillov, V.M. “Istoriya stalinizma v shkol’nykh uchebnikakh istorii.” In Detskaya kniga i istoriya otechestva: materialy IX Vserossiyskoy nauchno-prakticheskoy konferentsii. (Nizhniy Tagil, 19 maya 2016 g.), 84–91. Nizhniy Tagil: FGAOU VO, 2017 (in Russian).
  18. Kuznetsov, S.V. “Nekotoryye stranitsy repressiy 1930-kh godov v Bashkirskoy ASSR.” Vestnik VEGU, no. 6 (2011): 87–92 (in Russian).
  19. Kudash, S. Po sledam molodosti. Ufa: Bashknigoizdat Publ., 1964 (in Russian).
  20. Kul’sharipov, M.M. “Velikiy Oktyabr’ i problema vysshego obrazovaniya v Bashkirii.” In Voprosy kul’turnogo stroitel’stva v BASSR (1917–1985 gg.). Mezhvuzovskiy sbornik, 3–12. Ufa: BGU Publ., 1989 (in Russian).
  21. Kul’sharipov, M.M., and Nizamov, A.G. Istoriya Bashkirskogo gosudarstvennogo universiteta. Ufa: BGU Publ., 1997 (in Russian).
  22. Leybovich, O.L. “Ispovedi, propovedi i razoblacheniya na partiynykh sobraniyakh 1936–1938 godov.” Vestnik of Perm University. History, no. 3 (30) (2015): 160–168 (in Russian).
  23. Maksimov, K.N. Tragediya naroda: Repressii v Kalmykii. 1918–1940-ye gody. Moscow: Nauka Publ., 2004 (in Russian).
  24. Pavlova, I.N. “«Ponimaniye stalinskoy epokhi i pozitsiya istorika».” Issues of History, no. 10 (2002): 3–18 (in Russian).
  25. Razakov, R.CH.-M. “K voprosu o politicheskikh repressiyakh v Dagestane v 30-ye gody XX veka.” Vestnik of North Ossetian State University named after K.L. Khetagurov, no. 4 (2016): 60–63 (in Russian).
  26. Yanturin, D.Kh. “Massovyye repressii vtoroy poloviny 30-kh gg. v avtonomiyakh Uralo-Povolzh’ya.” Vatandash, no. 1 (2004): 53–67 (in Russian).
  27. Yergin, Yu.V. “Sh.S. Abzanov – zhertva totalitarnogo stalinskogo rezhima.” Journal of Bashkir State University, no. 4 (11) (2007): 75–90 (in Russian).
  28. Yergin, Yu.V. “Rasstrelyannyy narkom (K 115-letiyu so dnya rozhdeniya G.K. Davletshina).” Journal of Bashkir State University, no. 6 (2008): 108–123 (in Russian).
  29. Yergin, Yu.V. “A.T. Gismatullin – narkom prosveshcheniya Bashkirskoy respubliki v 1926–1928 godakh.” Journal of Bashkir State University, no. 5 (30) (2010): 159–168 (in Russian).
  30. Yuing, Ye.T. Uchitelya epokhi stalinizma: vlast’, politika i zhizn’ shkoly 1930-kh gg. Moscow: ROSSPEN Publ., 2011 (in Russian).
  31. Yuldashbayev, B.Kh. Noveyshaya istoriya Bashkortostana. Ufa: Kitap Publ., 1995 (in Russian).
  32. Zhukov, Yu.N. Inoy Stalin: Politicheskiye reformy v SSSR v 1935–1937 gg. Moscow: Kontseptual Publ., 2003 (in Russian).
  33. Zemskov, V.N. Masshtab politicheskikh repressiy v SSSR (pravda i domysly). Moscow: Institut rossiyskoy istorii RAN Publ., 2012 (in Russian).
  34. Savin, A.I. “Pis’ma vo vlast’ kak spetsifi cheskaya forma politicheskoy adaptatsii sovetskikh grazhdan v 1930-ye gody.” Bulletin of Novosibirsk State University. Series: History, Philology 15, no. 8 (2016): 133–145 (in Russian).
  35. Sanukov, K.N. Iz istorii Mariy El: tragediya 30-kh godov. Yoshkar-Ola: Mariyskiy gosuniversitet Publ., 2000 (in Russian).
  36. Sharin, M.S. “Politicheskiye repressii v SSSR v 30–40-ye gg. XX veka glazami sovremennogo rossiyskogo obshchestva. Opyt sotsiologicheskogo oprosa.” The Humanities and Education, no. 1 (2013): 117–120 (in Russian).
  37. Shakurov, R.Z. Bashkortostan: kratkaya entsiklopediya. Ufa: GU RB NI Bashkirskaya entsiklopediya Publ., 1996 (in Russian).
  38. Solodiy, G. “Burzhuaznyye natsionalisty iz Bashkirskogo Narkomprosa.” Izvestiya. September 22, 1937 (in Russian).
  39. Sultanbekov, B.F., and Khakimzyanov, R.G. Politicheskiye repressii v Tatarstane. Zakony. Ispolniteli. Reabilitatsiya. Kazan’: Pravozashchitnyy tsentr Publ., 2002 (in Russian).
  40. Fitspatrik, Sh. “Kak myshi kota khoronili. Pokazatel’nyye protsessy v sel’skikh rayonakh SSSR v 1937 g.” In Sud’by rossiyskogo krest’yanstva, 387–415. Moscow: RGGU Publ., 1996 (in Russian).
  41. Epplbaum, E. GULAG. Pautina Bol’shogo terrora. Moscow: Moscow School of Political Studies Publ., 2006 (in Russian).
  42. Vert. N. Terror i besporyadok. Stalinizm kak sistema. Moscow: ROSSPEN Publ., 2010 (in Russian).
  43. Vorontsova, Yu.S. “Sotsial’no-politicheskiy oblik gumanitarnoy intelligentsii Bashkirskoy ASSR v 30-ye gody XX veka.” Scientifi c Dialogue, no. 3 (2016): 171–181 (in Russian).

Дополнительные файлы

Доп. файлы
Действие
1. JATS XML

Согласие на обработку персональных данных

 

Используя сайт https://journals.rcsi.science, я (далее – «Пользователь» или «Субъект персональных данных») даю согласие на обработку персональных данных на этом сайте (текст Согласия) и на обработку персональных данных с помощью сервиса «Яндекс.Метрика» (текст Согласия).